De Grote Spagaat
Een observatie die een obsessie werd. Over de tijd, de wereld en tech waarin we leven. En wat ons dan te doen staat. (Een spagaat.)
Hallo,
dit is mijn collega Fran. Ze doet een spagaat. Zo maar op een ochtend in Brussel, op straat.
Ik vraag sinds enkele weken aan iedereen, bij aanvang van elke workshop, elke talk of iemand een spagaat kan. Tot nu toe was Fran de enige.
Eigenlijk zijn veel meer mensen aan het stretchen. Maar dan in hun hoofd. Een mentale spagaat. Dat is sinds enkele weken nodig om mee te kunnen met deze tijd.
Wat is deze tijd?
The State of the World.
Vorige week raadde de Belgische regering iedereen aan een noodpakket in huis te nemen. Er is geen reden tot paniek, gaf de Minister mee, maar het kan nooit kwaad om voorbereid te zijn.
Een noodpakket? Terwijl we waar de koers aan het kijken waren.
Hoe kwam de regering ertoe?
Ik beeld me in dat iemand bij het Nationaal Crisiscentrum een stevige nota schreef om dat op de agenda te krijgen. In de nota: de president van Amerika die voor geopolitieke instabiliteit zorgt (onze bondgenoot), de NAVO die geen vanzelfsprekendheid meer is (onze veiligheid), de oorlog in Oekraïne die nog steeds precair is (aan onze grenzen), de klimaatopwarming die de aarde onvoorspelbaar maakt (onze zomers), de straat van Hormuz die een deadline oplegt (onze energie)…
Het is met weerzin dat ik de voorbije paragraaf schrijf. Al weken vraag ik me af hoe ik deze state of the world zou kunnen beschrijven zonder de lezer weg te jagen. Ik wil geen paniekzaaier zijn. Maar de feiten zijn er.
En toen kwam het bericht van het noodpakket. Als toestemming de zaken serieus te nemen.
Ook de voorbije weken: de oproep voor digitale soevereiniteit. Het zijn niet enkel de supernerds die het op de agenda zetten. Ook andere opiniemakers stellen luidop de vraag: kunnen we ons digitaal ontkoppelen? Door al deze crisissen heen wordt onze afhankelijkheid van Big Tech steeds duidelijker en pijnlijker. Digitale soevereiniteit als symbool voor de hoop weer grip te krijgen op tien problemen tegelijk.
The State of Tech
Terwijl de wereld de nieuwsredacties op volle toeren laat draaien, zijn het in de tech wereld de cloud server-systemen die overuren doen. Uit de kwartaalrapportage van Google, Amazon en Microsoft blijkt dat de cloud diensten voor groei en omzet zorgen. De voornaamste reden daarvoor zijn toepassingen van OpenAI en Anthropic. Lees: AI, AI en nog meer AI.
Dit is de andere kant van het verhaal. Ineens kan AI echt dingen doen waarvan we lang gezegd hebben dat het zou kunnen doen. In de tentoonstelling Hello, Robot die ik mocht co-cureren in 2016 was een hele zaal gewijd aan robots en werk. Bezoekers konden op een appje opzoeken wanneer in de toekomst hun jobs zouden vervangen worden door robots of ai. Die toekomst van tien jaar geleden is vandaag aan het gebeuren. Terwijl we er op staan te kijken.
Wat tien jaar geleden een voorspelling was, is nu een weekend projectje. Even een agent in elkaar prompten.
Meer nog, we zijn in een haast aan het leren hoe zelf agents te programmeren die ons werk kunnen doen. We, dat zijn hoog opgeleiden, bedienden, ondernemers. Mijn Linkedin tijdslijn staat er vol van. De boodschap is duidelijk: als je nu niet mee bent, kom je te laat.
Deze tijd?
Wat is deze tijd?
Echt?!
Ik zie mezelf tussen deze twee werelden bewegen.
Tussen het gevoel dat het systeem super kwetsbaar is en we ons best de vraag stellen wat ons te doen staat? Wat we echt willen betekenen als organisatie?
En tussen het besef dat we nu op de AI trein moeten springen. Zelf AI de baas moeten kunnen voordat het ons de baas wordt.
Herken je dat gevoel ook?
Ik heb het gevoel een naam gegeven. Dat maakt het makkelijker om ermee om te gaan. Ik noem het De Grote Spagaat. Fran weet wat ik daarmee bedoel. Barbara, Sarah en Lenja van Voelbaar ook.
De Grote Spagaat.
De feedback die Claude, mijn go-to AI, me gaf de voorbije maanden leek ineens gedateerd. Alles klonk zo 2025. Dus nam ik hem ook mee in De Grote Spagaat. Ik voed de LLM de laatste weken met een reeks bronnen die hem meer global context awareness geven. Interviews of podcasts van andere denkers, auteurs of ondernemers. In een andere taal maken ze dezelfde analyse. En vaak kunnen ze deze beter verwoorden dan ik.
De Nederlandse journalist Joris Luyendijk bijvoorbeeld. In deze podcast vertelt hij waarom hij stopt met journalistiek. De wereld kritisch becommentariëren, dat is iets dat je in vredestijd kan doen. We kunnen nog niet over echte oorlog spreken. Maar de vredestijd is voorbij. Dit is een existentiële tijd. Dixit Joris.
Ook Nate Hagens gooit het roer om. In zijn lange en doorgronde podcast is er een shift van aandacht voor de problemen naar aandacht voor de antwoorden. In februari startte hij de reeks Uncomfortable Questions in Unsettled Times. De centrale vraag: wat staat ons te doen als het systeem echt onderuit gaat?
In The Starting Point, een nieuwsbrief van Zweedse Anna Branten, lees je hoe de moderne samenleving de evolutionaire groepsfuncties uit hun onderlinge verband heeft gerukt. De wayfinder (die ziet wat anderen nog niet zien) schreeuwt harder, om door de noise te breken. De negotiator weet niet meer waar veiligheid te creëren. De guardian trekt zich terug. Iedereen op zijn eigen pool, niemand met elkaar verbonden. Haar antwoord: niet wachten tot je begrepen hebt voor je beweegt; bewegen om te begrijpen.
En dan heb je ook Tim Ferriss, de productiviteitsgoeroe die zijn eigen project in vraag stelt. In zijn essay The Self-Help Trap beschrijft hij hoe het mechanisme van zelf optimalisering zelf de val is geworden: om jezelf te verbeteren moet je voortdurend vaststellen waar je tekortschiet.
Ik begrijp dat Ferriss een buitenbeentje is in dit rijtje. Hij heeft niet de systemische blik van de anderen. Maar dat hij nu zijn eigen stiel in vraag stelt… sign o’ the times. De uitdagingen waar we voor staan kunnen we niet persoonlijk beantwoorden met self-centered help. Het zijn systemische uitdagingen, en ze vragen om een collectief antwoord. De onderliggende boodschap:
In De Grote Spagaat is selfcare er niet meer om ons beter te voelen, maar om de strijd aan te kunnen gaan. Om te overleven.
Find the others.
Wat al deze stemmen gemeen hebben, is dat ze terugkomen op één punt: dat we dit niet alleen kunnen doen. Luyendijk erkent dat hij te lang alleen heeft gewerkt. Hij vindt zingeving in community werk.
Dus ja. Wat je te doen staat? Het eerste werk in een existentiële tijd is niet een nieuw plan bedenken. Het zijn mensen vinden met wie je dit kan dragen. Find the others. Vind hen die dezelfde ernst voelen, die niet willen blijven becommentariëren maar willen handelen.
Dat is ook bij organisaties het geval. Even belangrijk als de output van een werksessie, is het feit dat de sessie plaatsvindt. De ruimte maken. De tijd nemen om te luisteren. De vragen durven stellen. Ook al blijven ze onbeantwoord. En van daaruit samen in de actie gaan.
Herken je het ook?
Want het hangt in de lucht bij onze klanten. Letterlijk, als een mist boven een landschap. Een verdichting van de lucht, waardoor je moeilijk kan zien en makkelijk kortademig wordt. Het is om nerveus te worden. Letterlijk, het komt in het zenuwstelsel van de organisatie. Een systeem onder stress.
De vragen waarmee organisaties bij ons komen klinken meestal praktisch; een nieuwe positionering; een AI-roadmap; een herijking van de missie. Maar onderliggend hoor ik bijna altijd hetzelfde:
We weten dat we mee moeten in deze versnelling, maar waarheen?
Wat is ons verhaal nog waard als alles waarop het gebouwd was, aan het schuiven is?
Hoe kunnen wij rust uitstralen naar onze medewerkers als wijzelf niet weten waar het naartoe gaat?
In kort: de antwoorden van vroeger doen het niet meer. Er is nood aan een andere manier van strategie doen. Een strategie die de twee polen niet verzoent, maar overbrugt. Strategische wendbaarheid die de spanning vasthoudt in plaats van haar te proberen oplossen.
Van ‘aan strategie doen’ naar ‘strategisch zijn’.
Het is het soort werk dat je niet alleen kan doen. Ik ook niet. Daarom heel benieuwd naar jullie reactie.
Fredo
Voelbaar is een adviesbureau voor deze tijd. We werken met directies en ondernemers aan strategieën die overeind blijven en aan dagelijks gedrag dat al consistent is met de toekomst die ze willen. Laat ons weten als jullie ergens vastlopen. Een eerste gesprek kost niets behalve tijd.